In de huis-aan-huiseditie van mei deed ik een oproep aan iedereen die meer kon vertellen over de onderduikersplaats aan de Hylperdyk 1 in Workum. Lange tijd bleef het stil, alsof de schuilplaats er nooit was geweest. Tot er een telefoontje kwam van Freerk Bajema, zoon van Rein Bajema en Akke Bajema-Visser, die het verhaal achter de verborgen ruimte wist te vertellen.
“Mijn grootvader, Freerk Visser, woonde ten tijde van de Tweede Wereldoorlog met zijn vrouw en twee dochters aan de Hylperdyk 1,” vertelt Freerk Bajema. “Omdat de bezetter op zoek was naar sterke mannen voor de tewerkstelling in Duitsland, maakte hij achter het hooivak een verborgen ruimte tussen dak en schot. Deze ruimte was alleen kruipend te bereiken. De nu zo genoemde onderduikersplaats was puur bedoeld voor eigen gebruik, wellicht voor hemzelf, maar ook voor zijn aanstaande schoonzoon, later mijn vader, Rein Bajema.”
Toen de Duitsers er niet in slaagden om aan de Alde Dyk in Workum voldoende mannen te ronselen voor de Arbeitseinsatz, werd daar een boerderij in brand gestoken. “Voor mijn beppe, Mintje Bijlsma, de vrouw van Freerk Visser, was dat genoeg. Mijn vader, Rein Bajema, meldde zich daarop bij de Duitsers en werd tewerkgesteld in Assen, waar hij antitankgrachten moest graven.”
Tank- of antitankgrachten waren extreem brede en diepe greppels met zeer steile wanden. Ze vormden een fysieke barrière om de opmars van de geallieerden te vertragen. Een tank die in zo’n gracht terechtkwam, kon daar niet meer op eigen kracht uitkomen.
Toen het einde van de Tweede Wereldoorlog meer en meer in zicht kwam, sloegen de Duitsers op de vlucht. Daardoor konden veel tewerkgestelden, onder wie Rein Bajema, ontsnappen. Eenmaal terug in Workum zocht hij een veilig onderkomen aan de Alde Dyk.
“Dit verhaal is mij verteld door mijn vader, Rein Bajema,” vervolgt Freerk Bajema. “Van mijn beppe weet ik mij nog goed te herinneren dat zij altijd een grote voorraad lucifers in huis had. ‘Daar kun je nooit genoeg van hebben’, zei ze vaak, doelend op het feit dat er tijdens de oorlog nauwelijks lucifers verkrijgbaar waren.”
Na de oorlog is de vrijgekomen ruimte nooit bij het woongedeelte van de woning getrokken. Het woonhuis met de voormalige stalruimte wordt momenteel gerenoveerd.
Dankzij de waardevolle herinneringen van Freerk Bajema is het verhaal achter de onderduikersplaats aan de Hylperdyk 1 nu alsnog vastgelegd. Daarmee heeft deze bijzondere plek, die jarenlang haar geheimen bewaarde, ook haar geschiedenis teruggekregen.
(Bron Friso)